2019'daki yarışmadan 2023'teki açılışa: dokuz küçük okuma evinden oluşan kütüphanenin tasarım ve yapım süreci.
Eskişehir Kent Kütüphanesi'nin hikâyesi, 2019'da açılan ulusal bir mimari proje yarışmasıyla başladı. Yarışma şartnamesi, Porsuk Çayı kıyısındaki eski bir un fabrikası alanında, tek bir büyük yapı yerine “kentin parçası olan bir kütüphane” talep ediyordu. Ofis olarak buna verdiğimiz yanıt, kütüphaneyi dokuz küçük okuma evine bölmek oldu.
Fikir: kütüphane bir bahçe gibi
Kütüphane genellikle sessizliğin, kapalılığın ve ciddiyetin mekânıdır. Biz ise bir parkın ortasındaymış gibi okunabilecek, kitabı olmayan insanların da içinden geçebileceği bir yapı düşündük. Dokuz küçük ev, aralarındaki dar sokak ve avlularla bir “okuma mahallesi” oluşturuyor. Çocuklar bahçeden doğrudan kendi bölümlerine girebiliyor; araştırma bölümü ise nehre bakan sessiz bir cephede yer alıyor.
Fabrikanın izleri
Alandaki eski un fabrikasından geriye iki tuğla bina ve bir silo kalmıştı. Yıkılması planlanan bu yapıları korumayı önerdik. Tuğla duvarlar yeni yapının cephesine dahil edildi, silo ise 40 metrelik bir seyir kulesine dönüştü. Bu karar, hem yapı karbonunu azalttı hem de alanın hafızasını yaşattı.
Gün ışığı ve konfor
Her okuma evi, kuzeye açılan testere dişi bir çatıyla örtülü. Böylece doğrudan güneş ışığı girmeden, gün boyunca yumuşak ve dengeli bir ışık sağlanıyor. Yapay aydınlatma, açık havalarda gün içinde neredeyse hiç gerekmiyor. Çatıdaki 220 kW'lık güneş enerjisi santrali ise kütüphanenin elektrik tüketiminin yüzde 55'ini karşılıyor.
Katılımcı süreç
Tasarımı kentlilerle birlikte geliştirdik. 2020'de iki hafta süren bir maket sergisinde 3.400 kişi geri bildirim bıraktı. Gençlerin “bağırabilecekleri bir çalışma alanı”, yaşlıların “güneşli bir okuma köşesi” talepleri doğrudan tasarıma yansıdı. Bugün gençlik bölümündeki konuşma odaları ve avluda güneşe bakan bankların hikâyesi bu geri bildirimlerden geliyor.
Açılış sonrası
Kütüphane 2023'te açıldığından beri yılda yaklaşık 1,4 milyon ziyaretçi ağırlıyor; bunların yüzde 38'i 25 yaşın altında. Çocuk bölümünde haftalık hikâye saati yirmiden fazla okuldan çocuğu bir araya getiriyor. 2025'te yapı, Ulusal Mimarlık Ödülleri'nde kültür yapıları dalında ödül aldı.
Öğrendiklerimiz
Bu proje bize iki şey öğretti: Kamu yapılarında yarışma, kaliteyi artıran en güçlü araçlardan biri; ve kentlilerle konuşmak, tasarımı zayıflatmak yerine güçlendiriyor.
Projenin tüm bilgilerine proje sayfasından ulaşabilirsiniz.
Ekip ve teşekkür
Projede ofisten 17 kişi, ayrıca statik, mekanik, aydınlatma ve peyzaj danışmanlarından oluşan 30 kişilik bir ekip çalıştı. Şantiyede ortalama 410 kişi görev aldı. İşvereni Eskişehir Belediyesi'ne, yarışma jürisine ve en çok da fabrika alanının hafızasını bize aktaran eski çalışanlara teşekkür ediyoruz.